Dubbel bijzonder: Wanneer hoogbegaafdheid en autisme samenvallen

In de begeleiding van kinderen met bijzondere talenten kom ik vaak situaties tegen die niet zo eenvoudig te duiden zijn. Vooral wanneer een kind kenmerken van hoogbegaafdheid én autisme vertoont, ontstaan er vragen en twijfels. Deze kinderen, ook wel ‘dubbel bijzonder’ genoemd, vormen een uitdaging voor hun omgeving: ouders, leerkrachten en begeleiders. En vaak voor zichzelf. De vraag of een kind nu écht hoogbegaafd is, of dat autisme bepaalde gedragingen maskeert, maakt de begeleiding ingewikkeld. Maar juist die verwarring en complexiteit maakt deze kinderen zo uniek en boeiend.

Wanneer hoogbegaafdheid en autisme elkaar kruisen

Ik begeleid regelmatig kinderen die zowel blijk geven van hoge intelligentie als van gedrag dat kenmerkend is voor autisme. Zo is er een leerling in de middenbouw die op bepaalde momenten verbaast met haar scherpe inzichten en diepe interesse in specifieke onderwerpen. Ze kan snel verbanden leggen en stelt prikkelende vragen. Maar diezelfde leerling loopt soms vast in alledaagse situaties en kan zich volledig terugtrekken wanneer routines worden doorbroken. Haar ouders zijn ervan overtuigd dat ze hoogbegaafd is, terwijl de leerkracht twijfelt, omdat haar prestaties niet altijd consistent zijn. Deze tegenstrijdigheden zorgen voor verwarring: hoe kunnen we zeker weten of het kind hoogbegaafd is, wanneer het gedrag zo wisselend lijkt?

Dit is een veelvoorkomend dilemma bij dubbel bijzondere kinderen. Hun autistische kenmerken, zoals moeite met sociale interactie, vasthouden aan routines, of extreme gevoeligheid voor prikkels, kunnen de hoogbegaafdheid verhullen of zelfs vertroebelen. Tegelijkertijd kan hun hoge intelligentie soms verborgen blijven achter de uitdagingen die ze ervaren. Het is daarom moeilijk om een helder beeld te krijgen van hun werkelijke potentieel.

Wanneer hoogbegaafdheid minder zichtbaar is

Hoogbegaafdheid is een complex fenomeen. Niet elk kind laat zijn intelligentie zien door uitmuntende schoolprestaties of opvallend gedrag. Soms ligt het meer verborgen, vooral wanneer andere factoren, zoals autisme, een rol spelen. Kinderen die dubbel bijzonder zijn, vertonen vaak tegenstrijdig gedrag. Ze kunnen briljant zijn op het ene gebied, maar compleet vastlopen op een ander.

Bij een ander kind dat ik begeleid, een jongere leerling, merkte ik bijvoorbeeld een enorme passie voor geschiedenis op. Deze leerling kon zich urenlang verliezen in historische boeken en stelde vragen die voor haar leeftijd ver boven het gemiddelde liggen. Tegelijkertijd was zij sociaal teruggetrokken, had moeite met groepswerk en raakte snel overprikkeld in de klas. Haar leerkrachten vroegen zich af of zij wel hoogbegaafd was, omdat ze vaak leek af te haken in het reguliere onderwijs. Haar ouders herkenden echter haar diepgaande interesses en zagen haar intellectuele capaciteiten duidelijk.

Dit zijn precies de situaties waarin hoogbegaafdheid niet altijd even zichtbaar is. Het uit zich soms niet in de voor de hand liggende manieren zoals hoge cijfers of opvallende prestaties. In plaats daarvan kan het zich tonen in:

• Diepgaande interesses: Deze kinderen kunnen een bijna obsessieve fascinatie hebben voor specifieke onderwerpen, waarbij ze complexiteit en diepgang tonen die verder gaan dan hun leeftijdgenoten.

• Ongebruikelijke denkwijzen: Ze denken vaak op een andere manier dan anderen, wat kan leiden tot originele inzichten of creatieve oplossingen voor problemen.

• Sterk gevoel voor logica en rechtvaardigheid: Ze kunnen een uitgesproken gevoel hebben voor wat logisch is of wat eerlijk aanvoelt, ook al vinden ze het moeilijk om zich sociaal aan te passen.

Toch blijft de vraag: hoe weet je zeker dat een kind hoogbegaafd is? Dit kan lastig te beoordelen zijn, vooral als het gedrag complex is. In veel gevallen kan een uitgebreide diagnostische test, die zowel de cognitieve als de sociaal-emotionele ontwikkeling meet, meer duidelijkheid bieden.

Twijfels en verschillende standpunten

Wanneer ouders, scholen en begeleiders niet op één lijn zitten over het begrip hoogbegaafdheid, kan dit leiden tot onzekerheid en frustratie. Ouders zien vaak de bijzondere gaven van hun kind thuis, in een veilige en vertrouwde omgeving. Scholen observeren echter hoe een kind functioneert binnen de structuur van een klas, waar sociale interacties en groepsdynamieken een grote rol spelen. Begeleiders bevinden zich vaak ergens in het midden en kunnen beide kanten van het verhaal begrijpen, maar ook zelf twijfels ervaren.

Wat te doen als deze perspectieven niet overeenkomen?

1. Objectieve gegevens verzamelen: Een gedegen diagnostisch onderzoek kan helpen om beter inzicht te krijgen in zowel de intellectuele vermogens als de sociaal-emotionele uitdagingen van het kind.

2. Open communicatie: Het is belangrijk om regelmatig met alle betrokkenen in gesprek te blijven. Door vanuit verschillende invalshoeken naar het kind te kijken, kunnen we een vollediger beeld krijgen.

3. Flexibiliteit in de begeleiding: Wat vandaag werkt, kan morgen niet meer effectief zijn. Vooral bij dubbel bijzondere kinderen is het belangrijk om je aanpak steeds aan te passen aan de veranderende behoeften van het kind.

4. Twijfels toelaten: Het is normaal om soms te twijfelen over de hoogbegaafdheid van een kind. Deze kinderen passen vaak niet binnen de gebruikelijke kaders van hoogbegaafdheid, en dat maakt de situatie ingewikkelder. Het belangrijkste is dat we openstaan voor de mogelijkheid dat de hoogbegaafdheid zich op onverwachte manieren uit.

Balanceren tussen uitdaging en veiligheid

Voor een dubbel bijzonder kind is het cruciaal om een balans te vinden tussen intellectuele uitdaging en emotionele veiligheid. Aan de ene kant hebben ze uitdaging en verdieping nodig om hun intellectuele honger te stillen. Maar aan de andere kant hebben ze ook voorspelbaarheid, structuur en rust nodig om te kunnen gedijen.

In mijn begeleiding probeer ik die balans voortdurend te vinden. Soms moet ik het kind uitdagen en prikkelen om uit zijn of haar comfortzone te komen, terwijl ik op andere momenten juist terugschakel en focus op stabiliteit en structuur. Dit proces is zelden lineair en gaat gepaard met vallen en opstaan. Het vraagt flexibiliteit, geduld en een voortdurende bereidheid om te blijven leren.

Het belang van samenwerking

Een kind dat dubbel bijzonder is, heeft een sterk netwerk nodig van mensen die samen kunnen werken: ouders, school en begeleiders. Wanneer iedereen vanuit een open en nieuwsgierige houding blijft communiceren, is er meer ruimte voor begrip en samenwerking. Alleen door samen te werken, kunnen we deze kinderen de beste kansen geven om hun volledige potentieel te ontdekken.

Conclusie: Omgaan met twijfels en verschillen

De begeleiding van een dubbel bijzonder kind brengt vragen en onzekerheden met zich mee. Is dit kind echt hoogbegaafd? Hoe verhouden de kenmerken van autisme zich tot de intellectuele capaciteiten? En hoe kunnen we samenwerken als we het niet altijd eens zijn?

Het is belangrijk om deze twijfels te erkennen als onderdeel van het proces. Wat telt, is dat we blijven zoeken naar wat het beste werkt voor het kind, met geduld, open communicatie en de bereidheid om onze aanpak steeds aan te passen. In die zoektocht kunnen we deze kinderen helpen om te groeien en te bloeien, op hun eigen unieke manier en in hun eigen tempo.