De kracht van erkenning

De afgelopen tijd viel me iets op dat telkens terugkwam in gesprekken met kinderen, jongeren en volwassenen.

Eén woord bleef hangen: erkenning.

Erkenning voor wie iemand is.

Erkenning voor wat iemand voelt.

Erkenning voor de intensiteit van emoties, voor reacties die soms groot lijken, maar van binnen heel logisch zijn.

Voor veel hoogbegaafde kinderen en volwassenen is erkenning geen luxe. Het is een basisbehoefte.

Om iemand erkenning te kunnen geven, moet je eerst proberen te begrijpen. Daar begint het. Begrip opent de deur naar relatie. En juist die relatie vormt de bodem waarop iemand kan groeien en bloeien.

Binnen de zelfdeterminatietheorie wordt relatie niet voor niets genoemd als één van de drie psychologische basisbehoeften. Zonder echte verbinding blijft ontwikkeling kwetsbaar.

Bij hoogbegaafden speelt nog iets bijzonders. Zij voelen feilloos aan of iemand oprecht is. Of iemand werkelijk aanwezig is of slechts een rol speelt. Een rol houden ze niet lang vol tegenover een hoogbegaafd kind, jongere of volwassene. Authentiek contact is noodzakelijk, want vertrouwen ontstaat alleen waar echtheid voelbaar is.

Dat wordt nog duidelijker wanneer verdriet of rouw een rol speelt.

Wat gebeurt er wanneer rouw het leven van een hoogbegaafd kind binnenkomt? Wanneer verlies zich aandient, in welke vorm dan ook? Hoe belangrijk is het dan dat er erkenning is voor de heftigheid van hun emoties?

Mogen kinderen dan huilen? Schreeuwen? Verdriet tonen? Of verwachten we dat ze zich beheersen?

De Vlaamse hoogleraar rouw en verlies, Manu Keirse, benadrukt hoe belangrijk het is om ook oog te hebben voor het verdriet van kinderen. Vaak gaat alle aandacht naar de volwassenen, begrijpelijk, maar daardoor raken kinderen en jongeren gemakkelijk uit beeld.

Veel kinderen voelen haarfijn aan dat hun ouders al zoveel dragen. Ze houden zich groot. Soms wordt dat zelfs van hen gevraagd: “Je moeder heeft het al zo moeilijk, nu moet jij je wel gedragen.”

En dat doen ze.

Hoogbegaafden kunnen zich opmerkelijk goed aanpassen. Ze voelen de sfeer aan en passen zich daaraan aan. Maar wat er vanbinnen gebeurt, blijft vaak onzichtbaar.

Je zou het kunnen vergelijken met een ballon. Elke keer dat emoties geen ruimte krijgen, komt er een beetje lucht bij. De ballon groeit langzaam verder. Van buiten lijkt er weinig aan de hand.

Maar een ballon kan niet eindeloos gevuld worden.

Op een dag knapt hij.

Soms pas na maanden, soms pas na een jaar.

En wanneer dat gebeurt, lijkt de reactie voor de omgeving plotseling en onbegrijpelijk. Maar voor het kind en de jongere zelf is het de ontlading van alles wat zich al zo lang heeft opgebouwd.

Rouw wordt vaak geassocieerd met overlijden. Maar verlies kent veel vormen.

Een scheiding.

Een verhuizing.

Het veranderen van school.

Het verliezen van vrienden.

Voor kinderen en jongeren kunnen dit ingrijpende ervaringen zijn. Voor hoogbegaafden vaak nog intenser. Hun gevoeligheid en sterke waarneming maken dat emoties soms ongefilterd binnenkomen.

En wanneer de omgeving het verlies al lang vergeten is, kan het voor het kind en jongere nog steeds springlevend zijn.

Er bestaat een uitdrukking: na een jaar rouw komt de kou. Dan verwacht de omgeving dat iemand verder is gegaan. Maar voor sommigen begint het verwerken dan pas echt.

Wanneer een kind of jongere dan alsnog uitbarst, wordt soms gezegd:

“Maar dat is toch al lang geleden?”

Op dat moment kan het vertrouwen verdwijnen.

Wat zo’n kind, zo’n jongere en ook een volwassene nodig heeft, is eenvoudig maar tegelijkertijd complex.

Erkenning.

Erkenning voor verdriet.

Erkenning voor rouw.

Erkenning voor emoties die misschien groot lijken, maar werkelijk gevoeld worden.

Wanneer die erkenning er is, ontstaat er ruimte. Ruimte om te praten. Ruimte om vragen te stellen. Ruimte om verhalen steeds opnieuw te vertellen.

Soms met herhaling. Soms met stilte.

Zo groeit verlies langzaam mee met het leven.

En soms mag je als begeleider een stukje met iemand meelopen op dat pad. Tot het moment dat er weer genoeg vertrouwen en kracht is om verder te gaan.

Dat blijft een bijzonder voorrecht.

En wie ziet de mens die zich zo goed weet aan te passen?