Van vrijheid naar routine

En daar gaan we weer: terug in de trein van het alledaagse leven. Voor veel hoogbegaafden voelt die overgang van vrijheid naar routine als een flinke drempel. Tijdens vakanties of periodes van vrijheid bloeit hun brein op door nieuwe ervaringen en ideeën. Maar zodra de wekker weer gaat, de agenda volloopt en de dagen voorspelbaar worden, kan het schakelen naar die structuur ontmoedigend zijn. Het bekende gevoel van "moet dit nu echt weer?" steekt dan de kop op.

Waarom is schakelen is zo moeilijk?

Een hoogbegaafd brein hunkert naar uitdaging, variatie en diepgang. Het floreert in een omgeving waarin het gevoed wordt met nieuwe prikkels. Wanneer die stimulatie wegvalt of, erger nog, wordt vervangen door eentonigheid, voelt het alsof de wereld trager draait. Voor volwassenen leidt dit vaak tot moedeloosheid en demotivatie. Voor kinderen en jongeren kan dit zich uiten in frustratie, concentratieproblemen of zelfs stil verzet.

De uitdaging op school

Ook in het onderwijs zien we deze dynamiek terug. Hoogbegaafde leerlingen in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs lopen vaak vast na een periode van vrijheid, zoals een vakantie. Terug naar repetities, standaard opdrachten en weinig flexibiliteit kan hun motivatie snel doen kelderen. Ze missen de uitdaging die hen juist stimuleert om te groeien.

Voor leerkrachten en ouders is het een herkenbaar, maar complex probleem: waarom presteert een leerling die zo'n potentieel heeft ineens minder? Vaak komt het simpelweg doordat de standaardstructuur van schooldagen niet aansluit bij hun behoefte aan variatie, autonomie en intellectuele prikkels.

Hoe kun je het verschil maken?

Gelukkig zijn er manieren om zowel voor volwassenen als leerlingen de overgang soepeler te maken. Hier zijn een paar praktische inzichten:

1. Gun het brein rust én uitdaging: Rustmomenten zijn cruciaal, maar voor een hoogbegaafde betekent rust niet hetzelfde als nietsdoen. Stimuleer het brein met inspirerende activiteiten zoals lezen, tekenen, bouwen of het oplossen van complexe vraagstukken – iets wat net buiten de comfortzone ligt.

2. Creëer uitdaging binnen de routine: Voor leerlingen kan dit betekenen dat ze extra uitdagende opdrachten krijgen, of dat ze op een andere manier mogen leren, zoals projectmatig werken of onderzoek doen naar een onderwerp dat hen boeit.

3. Bouw overgangsrituelen in: Voor zowel volwassenen als kinderen werkt het om de overgang van vrijheid naar routine geleidelijk te maken. Denk bijvoorbeeld aan een dag waarop je samen vooruitblikt, plannen maakt of iets leuks doet voordat je weer volledig in de structuur duikt.

4. Wees flexibel en geef ruimte: In het onderwijs is het waardevol om te kijken waar ruimte is voor maatwerk. Laat leerlingen bijvoorbeeld hun eigen tempo bepalen, of bied keuzevrijheid in hoe ze opdrachten uitvoeren.

5. Omarm nieuwsgierigheid: Hoogbegaafden gedijen in een omgeving waarin nieuwsgierigheid wordt aangemoedigd. Of je nu ouder, leerkracht of hoogbegaafde zelf bent: maak ruimte voor vragen, experimenten en de vrijheid om te ontdekken.

Samen vooruit

Voor een hoogbegaafd brein kan schakelen lastig zijn, maar met de juiste aanpak is het absoluut mogelijk. Of het nu gaat om jezelf of om een leerling: rust, uitdaging en flexibiliteit maken het verschil. Door oog te hebben voor deze behoeften en creatief te zijn in hoe je daarmee omgaat, kun je een brug slaan tussen vrijheid en routine.

Hoe ervaar jij deze overgang, als ouder, leerkracht of hoogbegaafde zelf? Deel je ervaringen en tips hieronder. Samen kunnen we het verschil maken!