Hoogbegaafdheid en systemisch werken: Inzicht en verdieping

De afgelopen weken heb ik een waardevolle training gevolgd over systemisch werken binnen hoogbegaafde gezinnen. Deze ervaring heeft mijn perspectief op hoe we gezinnen begeleiden, verrijkt. In dit blog deel ik mijn belangrijkste inzichten en geef ik praktische aanvullingen die relevant kunnen zijn voor professionals en ouders die met deze thematiek te maken hebben.

Wat is systemisch werken?

Systemisch werken betekent dat je kijkt naar het grotere geheel waarin een kind functioneert: het gezin, de relaties binnen dat gezin en de bredere context waarin zij leven. Het uitgangspunt is dat gedrag vaak voortkomt uit patronen en dynamieken die door generaties heen worden doorgegeven. Dit kan zichtbaar worden in gewoonten, communicatie, rolverdelingen en onbewuste verwachtingen.

Een belangrijk aspect van systemisch werken is vertragen: je verandert niet direct iets, maar observeert eerst zorgvuldig hoe het systeem in elkaar zit. Door stil te staan bij de onderliggende oorzaken van gedrag, kun je diepgaandere en duurzamere veranderingen realiseren. Dit geldt niet alleen voor het kind, maar voor het hele gezin.

Systemisch werken is ook verdragen: accepteren dat bepaald gedrag inefficiënt of moeilijk is, zonder direct in te grijpen. Dit geduld maakt het mogelijk om dieperliggende patronen bloot te leggen.

Waarom systemisch werken met hoogbegaafde gezinnen?

Hoogbegaafde gezinnen brengen unieke uitdagingen met zich mee, waardoor systemisch werken bijzonder effectief kan zijn. Hieronder bespreek ik twee belangrijke redenen waarom deze benadering waardevol is.

Geïsoleerde gezinssystemen:

Veel hoogbegaafde gezinnen ervaren een zekere mate van isolatie. Dit kan voortkomen uit teleurstellingen in de buitenwereld, zoals onbegrip van scholen, vrienden of familie. In sommige gezinnen ontstaat zelfs een vijandbeeld: de buitenwereld wordt gezien als een bedreiging of als onwetend.

Dit gevoel van isolatie kan ook de kinderen raken. Ze krijgen bijvoorbeeld impliciet mee dat “anderen je toch niet begrijpen.” Dit kan leiden tot sociaal terugtrekgedrag en een versterking van de pijn die al in het gezin aanwezig is.

Door systemisch te werken, kun je deze patronen in kaart brengen en doorbreken. Het helpt gezinnen om hun verbinding met de buitenwereld te herzien en wellicht opnieuw op te bouwen.

Cognitieve en gevoelige systemen:

Hoogbegaafde gezinnen hebben vaak een sterke cognitieve copingstijl. Er wordt veel gepraat, geanalyseerd en gerationaliseerd. Hoewel dit een kracht kan zijn, kan het ook de gevoelswereld overschaduwen. Diepe emoties en pijn worden soms weggestopt of te snel geherinterpreteerd in plaats van doorleefd.

Daarnaast zijn deze gezinnen vaak zeer gevoelig. Dit maakt hen intens verbonden, maar ook kwetsbaar voor overprikkeling en spanningen. De balans tussen denken, voelen en doen is hierdoor vaak een uitdaging.

Systemisch werken biedt de mogelijkheid om deze balans te herstellen. Door het gezin te helpen vertragen en de onderliggende dynamieken te erkennen, kan er ruimte ontstaan voor echte verbinding.

Genogram; een waardevol hulpmiddel

Een van de meest krachtige tools binnen systemisch werken is het genogram. Dit is een visuele weergave van een familiesysteem over meerdere generaties. Het helpt om te ontdekken waar bepaalde patronen en dynamieken hun oorsprong vinden.

Bij hoogbegaafde gezinnen kan een genogram bijvoorbeeld inzicht geven in:

1. Waar hoogbegaafdheid vermoedelijk speelt binnen de familie

2. Hoe bepaalde verwachtingen of overtuigingen zijn doorgegeven

3. Relaties die spanningen of verbinding creëren.

Het maken van een genogram is vaak een openbaring voor ouders. Het kan helpen om los te komen van schuldgevoelens en frustraties, omdat duidelijk wordt dat veel patronen niet "hun schuld" zijn, maar een gevolg van een breder systeem.

Aanvullende tips:

• Creëer veiligheid: Begin met het opbouwen van een veilige omgeving waarin emoties en ervaringen gedeeld mogen worden, zonder oordeel. Dit helpt het gezin om open te staan voor verandering.

• Focus op emoties: Naast het cognitieve vermogen is het belangrijk om het gezin te ondersteunen in het erkennen en doorvoelen van emoties, zelfs als dit ongemakkelijk is.

• Werk met kleine stappen: Hoogbegaafde gezinnen hebben vaak hoge verwachtingen van zichzelf. Door hen te begeleiden in kleine, haalbare stappen, kun je hen helpen om realistische doelen te stellen.

• Betrek de buitenwereld: Onderzoek samen met het gezin hoe zij weer verbinding kunnen maken met de buitenwereld, bijvoorbeeld door middel van peers, hobbygroepen of professionals die ervaring hebben met hoogbegaafdheid.

  
  

Tot slot:

Systemisch werken binnen hoogbegaafde gezinnen is een krachtige manier om patronen te doorbreken en duurzame verandering te realiseren. Door te vertragen, te verdragen en het hele gezinssysteem te betrekken, kun je niet alleen het kind helpen, maar ook de dynamiek binnen het gezin versterken.

Hoogbegaafdheid brengt uitdagingen met zich mee, maar ook prachtige kansen voor groei en verbinding. Met de juiste begeleiding kunnen gezinnen een nieuwe balans vinden waarin iedereen zich gezien en gehoord voelt.

Wil je meer weten over systemisch werken en ontdekken wat Dunamis Talentbegeleiding voor jullie kan betekenen? Neem dan gerust contact met mij op! Samen kijken we naar een aanpak die aansluit bij jullie unieke situatie.